Wspomnienie świętego Kazimierza

[4 marca]

 Kazimierz Jagiellończyk– polski królewicz, syn króla Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, namiestnik królewski w Koronie Królestwa Polskiego; święty Kościoła katolickiego.

Kazimierz Jagiellończyk urodził się w Krakowie na Zamku Królewskim na Wawelu, jako trzecie dziecko i drugi syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Jego wychowawcą, jak i pozostałych braci, był Jan Długosz. 
W 1471, po śmierci króla Czech Jerzego, starszy brat Kazimierza, Władysław II Jagiellończyk, zasiadł na czeskim tronie. W tym samym czasie na Węgrzech wybuchł bunt przeciw panującemu tam Maciejowi Korwinowi. Buntownicy poprosili, aby trzynastoletni królewicz Kazimierz objął władzę. Królewicz wyruszył z wyprawą w celu objęcia tronu, lecz jego nieliczna armia rozstała rozgromiona przez zwolenników Macieja Korwina. Kazimierz musiał powrócić do Polski, zgnębiony doświadczeniem. Po powrocie skupił się na nauce wraz z młodszymi braćmi.
 

Kazimierz był przez stykających się z nim ludzi uważany za zrównoważonego, inteligentnego i wykształconego młodego człowieka. Pomimo przeżyć nieudanej wyprawy na Węgry, pozostawał pod wpływem heroicznej legendy stryja Władysława Warneńczyka. Namówił Kallimacha i Piotra z Bnina do napisania żywota polsko-węgierskiego króla. 
Jako przewidywany następca tronu, młody Kazimierz towarzyszył ojcu w posiedzeniach rady koronnej oraz w czasie wyjazdów. Upewniwszy się że syn posiada dostateczne przygotowanie, król Kazimierz Jagiellończyk mianował go swoim namiestnikiem w królestwie z rezydencją w Radomiu, gdzie panował przez dwa lata. Jego krótkie rządy były przez ówczesnych dobrze oceniane; zadbał o bezpieczeństwo podróżnych na drogach, czynnie udzielał się w sądzie królewskim oraz utrzymywał dobre relacje z Prusami, w przeciwieństwie do swojego ojca.
 

Niestety, wyraźnym okazało się słabe zdrowie królewicza. Okazało się, że jest chory na gruźlicę. Późną wiosną 1483 r. został odwołany do Wilna. Pomimo postępującej choroby brał udział w zarządzaniu państwem. Pod koniec 1483 r. wraz z ojcem Kazimierz wybrał się w podróż do Lublina na zjazd szlachty królestwa. Ze względu na stan zdrowia pozostał jednak w Grodnie. Król po otrzymaniu informacji w lutym 1484 r. o ciężkim stanie syna przerwał obrady i powrócił do Grodna. W obecności ojca Kazimierz zmarł 4 marca 1484 r. Miał zaledwie 26 lat. Został pochowany w kaplicy św. Kazimierza w katedrze wileńskiej. U wezgłowia złożono pergamin z ulubionym hymnem świętego Omni die dic Mariae („Każdego dnia sław Maryję”), który został znaleziony zachowany w całości ponad sto lat później, gdy z okazji kanonizacji otwarto grób.

Śmierć młodego księcia wzbudziła w Polsce i na Litwie poruszenie. Pojawiły się sławiące królewicza wypowiedzi i epitafia. Wśród rycerstwa polskiego i litewskiego biorącego w czasie wojny litewsko-moskiewskiej udział w wyprawie z odsieczą Połockowi w 1518 r. pojawiły się opowieści o pomocy zmarłego królewicza, który miał się pojawić na chmurze i pokazać dogodne brody na Dźwinie.
O wyniesienie na ołtarze starał się szczególnie król Zygmunt Stary, rodzony brat Kazimierza. Papież Leon X w 1521 r. wydał bullę kanonizacyjną i wręczył ją biskupowi płockiemu Erazmowi Ciołkowi. Zmarł on we Włoszech w 1522 r. w czasie zarazy, a wszystkie jego dokumenty zaginęły. Dopiero król Zygmunt III Waza uzyskał nową bullę wydaną 7 listopada 1602 r. przez papieża Klemensa VIII na podstawie kopii bulli Leona X, którą znaleziono w archiwum watykańskim.

Święty Kazimierz przedstawiany jest w stroju książęcym z mitrą na głowie i lilią w dłoni lub jako klęczący przed drzwiami zamkniętej katedry. Atrybutami świętego są dwie skrzyżowane buławy, herb Jagiellonów, Matka Boska Ostrobramska oraz szarfa z tytułem hymnu znalezionego w trumnie. 

Święty Kazimierz jest od 1636 r. głównym patronem Litwy oraz od 1948 r. szczególnym patronem młodzieży litewskiej. Jest jednym z historycznych patronów Polski, a od 1960 r. również jednym z patronów Kawalerów Maltańskich. Patronuje wielu miastom, diecezjom, kościołom i szkołom.

W Wilnie, wspomnienie św. Kazimierza obchodzone jest wielkim jarmarkiem odpustowym trwającym trzy dni- Kaziukami. Tradycja kaziukowego jarmarku sięga początku XVII wieku. Od niedawna organizowane są również w wielu polskich miastach (np. w Poznaniu, Szczecinie, Białymstoku i Suwałkach) w niedzielę przypadającą po 4 marca, z inicjatywy Polaków, byłych mieszkańców Wilna lub ich potomków.